Müəssisədə məsrəflərin uçotu və maya dəyərinin hesablanması aspektləri

Xülasə

Azərbaycan sənayesində müstəqil sahibkarlıq subyektlərinin sayının artması, bazar münasibətlərinin əhatə dairəsinin genişlənməsi, yeni problemlər və imkanlar şəraitində; elmi-texniki inqilab və cəmiyyətin getdikcə artan informasiyalaşması nəticəsində yaranan mühasibat uçotu sistemi dəyişməz qala bilməz . Hal-hazırda mühasibat uçotunun təşkilinin cari üsulları heç də həmişə müasir tələblərə cavab vermir. Mühasibat uçotu məlumatları vaxtında və səmərəli idarəetmə qərarlarının qəbulu, maliyyə təhlili və təşkilat fəaliyyətinin planlaşdırılması üçün məlumat mənbəyi hesab edilmir. Bununla belə,  bazar şəraitində müəssisə rəhbərliyinin qarşısında duran vəzifələri daha dərindən başa düşmək üçün xərclər haqqında məlumat əldə etmək üçün qeyri-ənənəvi sistemlərdən, maliyyə nəticələrinin hesablanmasının yeni üsullarından istifadə etmək lazımdır. Qeyd etmək lazımdır ki, qənnadı müəssisələrində idarəetmə məsrəflərinin uçotunun və məhsulun maya dəyərinin hesablanmasının gələcək inkişafının əsas problemləri müəyyən edilmişdir. Verilmiş problemlərin həlli prosesində aşağıdakı nəticələr əldə edilmişdir. Mühasibat uçotu sxemini beynəlxalq şərhə uyğunlaşdırmaq üçün bazar iqtisadiyyatının standartları və istəklərinə əsaslanaraq, yenidən təqdim edilmiş Vahid Hesablar Planı idi. Bu fikirlərə əsaslanaraq yeni anlayışlarla tanış olmuş və 1995-ci ildə Mühasibat Uçotu Qanunu təqdim edilmişdi. Ofis sistemi məlumatları dəqiqləşdirmək üçün administrasiya tərəfindən tənzimlənir, belə ki, hazırlanmalı, necə istehsal edilməli və kimə təhvil verilməlməsi dəqiqləşdirilir. 2004-cü ildə Mühasibat uçotu haqqında hökumət nizamnaməsinə əsasən təsdiqlənmiş Qanun da Mühasibat Uçotu tərəfindən nüfuzlu olmuşdur. Qanuna əsasən bazar büdcəsinin istəklərini qarşılamaq və MHBS-ni qəbul etmək üçün Mühasibat Uçotu İslahatı Planı Maliyyə Nazirliyi tərəfindən tərtib edilmiş və bu plana innovativ əlavələr edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, 2004-cü ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Mühasibat Uçotu Qanununa əsasən katibliyin idarə edilməsinin mərkəzi məqsədi tənzimləməni hazırlamaq və alət etməkdir, gəlir və dövlət təşkilatları üçün Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına əsaslanır. (Mühasibat Uçotu Qanunu 2004, maddə 4)