Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınıb: Reyestr №4155 Azərbaycan Texnologiya Universitetinin Elmi ġurasının qərarı ilə çap olunur
Lizinq əməliyyatlarının uçotu və auditi üzrə standartların tələblərinə uyğun avtomatlaşdırılmanın əsas istiqamətləri..
Məqalədə əsasən ölkədə lizinq əməliyyatlarının uçotu və auditi üzrə avtomatlaşmanın və proqram təminatlarının istifadəsi, faydalılığı və problemləri diqqətə çatdırılmışdır. Belə ki, artıq uçotun təşkili məsələlərində müasir qaydaların tələbləri, yeni çağrışlar və informasiya axınında əsasən, faydalı, mötəbər, etibarlı, qərəzsiz keyfiyyətlərə malik məlumatların toplanması öhdəliyi yaranır. Mühasibat uçotunun müasir fəlsəfəsi kimi düzgün qərarların qəbulunda göstərilən bu və digər keyfiyyət göstəriciləri olmadan hər hansı faydadan danışmaq olmaz. Ona görə də, məlumat bazasının keyfiyyətli informasiya ilə təmininin əsas istiqamətlərindən biri də, bu məlumatların düzgün toplanması, suni intelekt alətlərindən istifadə vəməlumatların müasir standartların tələbləri əsasında yoxlanmasından keçir. Məqalədə bu istiqamətlər detallı və müasir təhlillərə əsaslanaraq göstərilmiş və bir sıra lizinq əməliyyatı subyektlərinə konkret təkliflər verilmışdır.
Tullantıların idarə edilməsi sahəsində beynəlxalq təcrübənin əsasları
Tullantıların idarə olunması iqtisadi, sosial və ekoloji baxımdan əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən biridir. Bu prosesin yüksək texnologiyadan istidafə və fasiləsizlik prinsipi əsasında qurulması günün tələbi hesab olunur. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, tullantıların idarə olunması təkmil hüquqi bazaya normativ sənədlərə və təlimatlara əsasən reallaşdırılır.Təqdim olunan elmi məqalədə tullantıların idarə olunması sahəsində qabaqcıl dünya ölkələrinin təcrübəsi və ondan milli iqtisadiyyatda istifadə imkanları nəzərdən keçirilmişdir.
Azərbaycan Respublikasında tətbiq edilən vergi siyasətinin sahibkarlıq fəaliyyətinin stimullaşdırılmasına təsiri
Azərbaycan Respublikası müstəqillik, azadlıq qazandıqdansonra bazar münasibətlərinin qurulması və ölkədə sahibkarlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün mühitin təmin edilməsi ilə bağlı vergilərə olan fikir tamamilə yeniləndi. Azad iqtisadiyyat vəziyyətində vergi siyasəti iqtisadiyyatındövlət tərəfindən tənzimlənməsinin ən başlıca və sivil alətlərindən birinə çevrildi. Daxili bazarınbeynəlxalq bazara daxil olmasının düzgün təşkili xarici siyasətin prioritetlərindən biridir. Azərbaycan dövləti hazırda bir çox dünya dövlətləri ilə iqtisadi münasibətlər qurur.
Müasir şəraitdə maliyyə risklərinin neytrallaşdırılması və idarə olunması mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətləri
İstənilən müəssisə və təşkilatın maliyyə fəaliyyətinin nəticələrinə ola biləcək təsiri çox müxtəlif növ risklərlə əlaqədardır. Müəssisə və təşkilatın maliyyə sahəsi ilə eyni zamanda olan xüsusi bir hissı maliyyə riskləri adlanır. Maliyyə riskləri müəssisə və təşkilatın ümumi portfelində olduqca böyük, əhəmiyyətli rol oynayır. Maliyyə sferasının genişləndirilməsi, maliyyə risklərinin, ölkəmiz üçün ən yeni maliyyə texnologiyalarının yaradılması və digər əlamətlərə təsir səviyyəsi, yalnız hansısa təşkilatın fəaliyyətinin nəticələrinə deyil, ümumi şəkildə bazarın iqtisadi vəziyyətinə, konyukturasına təsir edir.
Azərbaycan Respublikasında azad iqtisadi zonaların formalaşması və inkişafın sosialiqtisadi aspektləri
İnformasiya texnologiyalarının cəmiyyətin bütün təbəqələri tərəfindən inkişafı və geniş tətbiqi dünya inkişafının qlobal tendensiyasıdır. İnformasiya texnologiyalarından istifadə vətəndaşların həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi və milli iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin artırılması, onun dünya iqtisadi sisteminə inteqrasiya imkanlarının genişləndirilməsi üçün həlledici əhəmiyyətə malikdir. Tədqiqat işi XXI əsrdə aktual mövzulardan olan – “Rəqəmsal xüsusi iqtisadi zonalar və onların inkişaf perspektivləri” mövzusuna həsr edilmişdir. Dünya iqtisadiyyatının informasiyalaşdırılması qlobal telekommunikasiya şəbəkələrinin yaradılması, internetin inkişafı, yeni texnologiyaların, proqram təminatının və yüksək texnologiyalı avadanlığın hazırlanması, dünya İT xidmətləri bazarının inkişafı qloballaşmanın xarakterini və onun inkişaf tempini müəyyən etmişdir.
Gəncə-Daşkəsən ərazisinin sosial-iqtisadi inkişafında turizmin rolü
Turizmin inkişafı müasir dünya iqtisadiyyatına verdiyi mühüm töhfələrə və müsbət sosial-iqtisadi nəticələrinə görə yüksək qiymətləndirilir. İqtisadi və sosial potensiala malik ölkələrin struktur siyasətində həlledici element kimi nəzərdən keçirilir və bazar tipli iqtisadiyyatlarda prioritet sektor hesab olunur. Turizmin hazırkı vəziyyəti ümumi daxili məhsulun artımında və sosial məsələlərin həllində roluna görə qiymətləndirilir. Mütəşəkkil və planlı sənaye kimi turizmin təsirini qiymətləndirmək üçün onun inkişafının elmi qiymətləndirilməsinin aparılması vacibdir.Turizmin müxtəlif aspektlərinin tədqiqi, planlaşdırılması və təşkilində istifadə olunan metodologiya və modellərin nəzəri və praktiki əhəmiyyətinə lazımi diqqət yetirilməklə, turizmin sosial-iqtisadi nəticələrinin yüksəldilməsi çox faydalı olardı.
Şərqi Zəngəzur regionunda turizmin inkişaf potensialları və onlardan səmərəli istifadə yolları
Turizm iqtisadiyyatın tərkib hissələrindən biri olmaqla ölkənin ÜDM-nin artımına təsir edən sahələrdən hesab edilir. Eyni zamanda, onun dövlətin sosial problemlərinin həllində böyük rolu vardır. Xüsusilə, işsizliyin aradan qaldırılmasına təsir edən xüsusi fəaliyyət növü hesab edilir. Regionların infrastruktur sahələrinin inkişaf etdirilməsinə, əhalinin mədəni səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur. İnsanların iş qüvvəsinin bərpasına şərait yaranır.Məqalədə turizm potensialının mahiyyəti açılır, onların təsnifatı və məqsədi müəyyən olunur. Şərqi Zəngəzur rayonunun turizm potensialı əhatəli olaraq öyrənilir və onların istifadəyə cəlb edilməsi istiqamətləri müəyyənləşdirilir.
Müəssisələrin maliyyə vəziyyətinin qiymətləndirilməsinin nəzəri aspektləri
Müəssisələrin fəaliyyəti zamanı istehsal, satış və kapitalın fasiləsiz olaraq dövr etməsi prosesi baş verir.Bunun nəticəsində isə onların maliyyə vəsaitlərinin həcmində əhəmiyyətli dəyişikliklər yaranır. Ona görə də müəssisənin özünəməıxsus maliyyə siyasəti hazırlanmalıdır. Maliyyə vəziyyətinin təhlili üzəırində qurulan bu siyasətin məqsədi müəssisənin maliyyəsinin idarə edilməsi üçün elə bir sistem qurmaqdır ki, o, gələcəkdə qarşıya çıxa biləcək taktiki və stareji vəzifələri yerinə yetirə bilsin.Təqdim olunan məqalədə maliyyə vəziyyətinin təhlilinin aparılmasına nəzzəri yanaşmalar və onun təkmilləşdirilməsi istiqamətləri barədə araşdırmalar öz əksiuni tapmışdır.
Turizmdə reklam marketinqinin yaxşılaşdırılması yolları
Marketinq strategiyası mahiyyət etibarı ilə bir insanın marketinq məqsədlərinə çatmaq üçün əhatəli plandır. Sadə dillə desək, bu, marketinq taktikanızın biznes məqsədlərinizə daim töhfə verdiyinə zəmanət verən bir plandır.Taktikalar isə hər gün etdiyiniz yüksək praktik marketinq fəaliyyətlərindən ibarətdir. Məsələn, sosial mediada yazılar yazmaq, blog yazıları yazmaq, e-poçt göndərmək və s. Bu fərq olduqca vacibdir. Bu yazıda biz tur və fəaliyyət təminatçıları üçün ən yaxşı turizm marketinq strategiyalarını əhatəedəcəyik. Məqalə əsasən turizm sənayesi üçün marketinq üzrə giriş mətni kimi hazırlanmışdır. Bu, hər bir sektorun müxtəlif marketinq üsullarından necə istifadə etdiyini nümayiş etdirmək və onlara öz marketinq effektivliyini artırmaq üçün yeni ideyalar təqdim etmək məqsədi daşıyır. Turizmi, turizm təchizatçısını,turizm məhsulunu müəyyən edən turizmin böyüməsini və turizm motivatorlarını əhatə edir; hökumətlər və turizm; tədqiqat; tələb generatorları; yaşayış və yemək xidmətləri təchizatçıları; nəqliyyat təchizatçıları; təyinat ərazisinin planlaşdırılması; təchizatçı vəziyyəti təhlili; marketinq strategiyası; paketlər və vasitəçilər; qiymət; təşviq; çap və yayım mediası reklamı.
Respublikamızda yeyinti sənaye sektorunun inkişafının təmin olunması
Bu gün respublikamızda yeyinti sənayesinin inkişaf etdirilməsi üçün xeyli işlər görülmüşdür. İstər bu sahəyə sərmayə qoymuş sahibkarlara, istərsə də dövlət səviyyəsində həyata keçirilən iri layihələrə dövlət tərəfindən xeyli güzəştlər edilmişdir. Sahənin maddi bazası yenilənmiş, yeni texnika və texnologiyaların ölkəyə gətirilərək istifadəsi üçün hər cür şərait yaradılmışdır. Bu sahədə əlverişli biznes mühitinin formalaşdırılmasına, bir çox məhsulların istehsalına dövlət strukturları və yaxud özəl sektorda fəaliyyət göstərən şirkətlər tərəfindən xeyli vəsait cəlb edilmişdir.
Debitor və kreditorlarla hesablaşmaların uçotu və onun təkmilləşdirilməsi istiqamətləri
Məqalə müasir mühasibat uçotunda hesablaşma hesablarından istifadənin aktual məsələlərindən bəhs edir. Debitor və kreditor borclarının uçotunun yaranması və inkişafının tarixi və nəzəri aspektləri öyrənilir. Bu istiqamətdə mühasibat uçotunun təkmilləşdirilməsi istiqamətləri təklif edilir və əsaslandırılır.Debitor və kreditor borclarının olması təşkilat üçün vacibdir. Debitor borclarının və cari aktivlərdəki payının kəskin artması təşkilatın alıcılara münasibətdə ehtiyatsız kredit siyasətini, satışların artması, bəzi alıcıların müflisləşməsini göstərə bilər. Debitor borclarının azalması, onun ödənilməsi müddətinin azalması səbəbindən baş verərsə, müsbət qiymətləndirilir. Məhsulların daşınmasının azalması səbəbindən debitor borcları azalırsa, bu, təşkilatın işgüzar fəallığının azaldığını göstərir.
SOSİAL ŞƏBƏKƏLƏRDƏ REKLAM - BİZNESİN İNKİŞAFININ ƏSAS FAKTORU KİMİ ROLUNUN TƏDQİQİ
Sosial medianın yaranması müəssisələrin fəaliyyət göstərmə və müştəriləri ilə əlaqə qurma üsullarında inqilab etdi.Bu, təkcə platforma ilə bağlı deyil, həm də kommunikasiya dinamikası, müştərilərin cəlb edilməsi və biznesin inkişafı ilə bağlı dəyişiklikdir. Sosial media landşaftında müəssisələrin ixtiyarında olan bir çox vasitələr arasında ən əhəmiyyətlilərindən biri reklamdır. Bu məqalə sosial şəbəkələrdə reklamın rolunu və onun biznesin inkişafının əsas determinantı kimi necə xidmət etdiyini araşdırır.
Ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi sistemində risklərin idarə edilməsi
Ekoloji risklər baş vermə ehtimalını ölçmək çətin olan risk növlərindəndir. Hüquqi məsuliyyətə cəlb olunan ən mühüm ekoloji risklər kimyəvi məhsullar istehsal edən fabrik tullantıları və atom elektrik stansiyalarının vurduğu zərərlərdir. Bu cür risklər ətraf mühitə və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərir. Bu araşdırmada ətraf mühiti təhdid edən və insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükələr yaradan ekoloji risk faktorları müzakirə edilir.
Respublikamızda aqrar bazarlar və ərzaq mallarının ixracı məsələləri
Aqrar bazarlar kənd təsərrüfatında inteqrasiya münasibətlərinin inkişafının əsasını təşkil edir. Həmçinin aqrar sahənin maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsinə, , istehsal olunan məhsulların emalı, saxlanılması, çeşidlənməsi və satışının elmi əsaslarla təşkilinə və bazar infrastrukturunun mütərəqqi formalarının tətbiqinin təmin edilməsinə xidmət edir. Ölkəmizdə ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud problemlərə yeni yanaşma və onun inkişaf perspektivlərinin araşdırılması zəruri məsələlərdən biridir. Ölkənin ərzaqla təminatının daxili imkanlar hesabına ödənilməsi, idxaldan asılılığın azaldılması və yerli ekoloji təmiz ərzaq məhsullarının ixrac mexanizminin təkmilləşdirilməsi bu gün aktual problemlərdən sayılır.
Aqrar sektorda innovasiya əsaslı yaşıl enerjinin tətbiqi prespektivləri
Məqalədə müasir dövrdə bərpa olunan enerji baxımından ölkənin inkişafı və tərəqqisi üçün əsas amillər və daha çox həyat səviyyəsi və adambaşına düşən enerji istehlakı birbaşa asılılıq kontekstində yerlərdə yaşıl enerjinin çox hissəsi günəşdən alınması, günəş enerjisi, külək və digər yaşıl enerji mənbələrinin təhlili aparılmış və bu əsasda günəş enerjisindən istifadə edilməsi və karbohidratların, zülalların, yağların, sellüloza və liqnini saxlama prosesləri təhlili edilmişdir. Aqrar sektor sistemlərində enerji insan, heyvan, günəş, külək, biokütlə, kömür, gübrə, toxum, aqrokimyəvi maddələr, neft məhsulları, elektrik enerjisi və s. məsələlərin əsasən, mövcud enerjini birbaşa sistemə buraxan müvafiq mənbələr, birbaşa enerji mənbələri kimi təsnif edilərək, bərpa olunan enerjinin kənd təsərrüfatında rolu, külək, günəş və biokütlə bu enerjisinin yığıla bilməsi və fermerlərin uzunmüddətli gəlir mənbəyi kimi, təhlili aparılmışdır. Bu məqalədə, bərpa olunan enerjinin müvafiq ölkədə artan enerji və aqrar sektorda gəlir mənbəyinə çevrilməsinə necə kömək edə biləcəyinə dair bərpa olunan enerjidən istifadənin icmalı verilmişdir.
Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişaf strategiyasına uyğun olaraq turizm sənayesində aqroturizm sahəsinin inkişaf perspektivləri
Məqalədə qeyri-neft sənayesinin inkişaf strategiyasının nəzəri əsasları, qeyri-neft sənayesinin inkişafında turizm sənayesinin rolu və əhəmiyyəti, Azərbaycanda aqroturizm sektorunun inkişaf perspektivləri və aqroturizm üçün yerli imkanlar məsələlərinə xüsusi yer verilir. Həmçinin, Azərbaycan iqtisadiyyatında qeyri-neft sənayesinin inkişaf strategiyasını zəruri edən səbəblər, turizm sənayesinin inkişafına strateji baxış və aqroturizm sahəsində əhalinin sosial-iqtisadi inkişafına təsiri öz izahını tapır. Müasir dövrdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas strateji hədəflərdən biri də qeyri-neft sənayesinin aparıcı bölmələrindən biri olan turizm sənayesinin inkişafını təmin etmək, o cümlədən aqroturizm sahəsinin potensial imkanlarının qiymətləndirilməsi, yaradılması və inkişaf etdirilməsi əsas istiqamətlərdəndir.
Sosial inkişafın təmin edilməsinin regional aspektləri
Tarixən regionlar bir-birindən həm sosial, həm də iqtisadi cəhətdən fərqlənmişdir. Bu fərqlərin əmələ gəlməsinin başlıca səbəbləri, regionun coğrafi quruluşu, relyefi, geoloji ( təbii sərvətlərin mövcudluğu) quruluşudur. Regionlar məşğulluq baxımından bir-birindən fərqlənirlər. Xüsusən də regionlarda əhali disbalansının yüksək olması məşğulluğa təsir göstərir. Bir ölkənin sosial cəhətdən inkişaf etməsi üçün onun regionlara bölünməsi zəruridir. Tədqiqatlar göstərir ki, regionlar sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsinə görə 2 yerə bölünür: 1. İnkişaf etmiş 2. İnkişaf etməkdə olan, yəni zəif inkişaf etmiş regionlar İnkişaf etmiş regionlar sosial cəhətdən yüksək inkişaf etmiş sayılırlar. İnkişaf etməkdə olan regionlarda isə sosial problemlərlə yanaşı iqtisadi problemlər də mövcud olur. Qeyd etmək lazımdır ki, iqtisadi vəziyyət ölkədə,regionlarda sosial vəziyyətə də təsir göstərir. Müasir iqtisadi sistemlərdə yaranan bu sosial problemləri həll etmək biraz çətin olur.Beləliklə, qeyd etmək lazımdır ki, dövlətin apardığı ümumi sosial siyasət birbaşa olaraq regionların sosial inkişafına ciddi təsir göstərir. Dövlətin regionlarda apardığı sosial siyasətin başlıca ünsürləri, məşğulluğu təmin etmək, sosial standart normalarını tətbiq etmək, əhalinin sosial xidmətlərə daha asan əlçatanlığını təmin etməkdir. Regional səviyyədə aparılan sosial siyasətdə əhali qrupları arasında gəlir bərabərsizliyinin azaldılması başlıca məqsədlərdən biridir. Bu məqalədə dövlətin sosial siyasətində regional aspektlər araşdırılmış, müxtəlif tədqiqatların nəticəsi təhlil edilmiş və sonda Azərbaycanda aparılan sosial siyasət haqqında məlumat verilmişdir.
Regional əmək bazarının formalaşması və inkişaf problemləri
Regional səviyyədə işsizliyin inkişafının təhlili göstərir ki, işsizliklə mübarizədə regional ölçü vacibdir. Aydındır ki, regionlararası (kənddən-şəhərə) miqrasiya dinamikası ilə birlikdə regional səviyyədə artım və məşğulluq dinamikasını əsas tutaraq daha ətraflı təhlillərə ehtiyac var. Məqalədə beynəlxalq miqyasda sosial-iqtisadi proseslərin intensivləşməsi ilə əlaqədar regional əmək bazarlarının transformasiyası ilə bağlı əsas problemləri əks etdirilir. Tədqiqatda regional bazarın bir sistem kimi fəaliyyətinin davamlılığı problemlərinə dair nəzəri biliklər yer alıb. Regional əmək bazarının sabitliyini təmin edən amillər, institusional və hüquqi bazanın islahatı proseslərinin təhlilinin nəticələri, o cümlədən regional səviyyədə əmək münasibətləri sahəsində innovativ iqtisadiyyatın formalaşması üçün strateji vasitə olaraq əməyin xüsusiyyətləri əsaslandırılır, innovativ əmək potensialının mahiyyəti üzə çıxarılır və Azərbaycanda məşğulluq sahəsində regional siyasət qiymətləndirilməsinin nəticələri təqdim olunur.Məqalə regional əmək bazarının mövcud vəziyyətinin hərtərəfli təhlilini əks etdirir, bu sahədə dövlətin həyata keçirdiyi siyasətin təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər baxımından onun gələcək inkişafı ilə bağlı proqnozları ehtiva edir. Bu kontekstdə, araşdırmanın nəticələrinə əsaslanaraq, işsizliklə mübarizədə regional səviyyədə həyata keçiriləcək bir neçə siyasət təklifi müzakirə edilir.
Aqrar iqtisadiyyatın kadr təminatı: problemlərin həll yolları
Tədqiqatın məqsədi – Bu gün kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatının ciddi kadr problemləri var. Məqalədə bu sənayedə kadrların azalmasının səbəbləri araşdırılır. Həm qlobal, həm də regional səviyyədə urbanizasiya prosesinə bir sıra obyektiv elementlər təsir edir.Tədqiqatın metodologiyası – Azərbaycanda kənd təsərrüfatı gənclərin ictimai gözləntilərinin dəyişməsi ilə müşayiət olunur. Bununla belə, kənd təsərrüfatının bir sıra sahələrində hələ də ciddi kadr çatışmazlığı var. Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti - Rəqəmsal texnologiyaların, müasir aqrobiotexnologiyaların, avtomatlaşdırmanın və kənd təsərrüfatı sektorunun robotlaşdırılmasının yaranması ilə kənd təsərrüfatı işçilərinin ixtisas və səriştələrinin çeşidi, şübhəsiz ki, artacaqdır.Tədqiqatın nəticələri - Aqrar ixtisaslı məzunların işlə təmin olunma çətinliklərinə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Ulu Öndərimizin layiqli davamçısı İlham Əliyevin təşəbbüsü sayəsində lazımi diqqət yetirilir.Tədqiqatın orijinallığı və elmi yeniliyi - kənd təsərrüfatı sənayesinin əmək bazarının təhlili vəməzunların uğurlu məşğulluğu ilə bağlı problemlərin həllinə yanaşmalarındadır. Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin (ADAU) məzunlarının məşğulluğunun əlaqələndirilməsi mövzusu bu məsələnin uğurlu həllinin nümunəsi kimi nəzərə alına bilər.
YENİ NƏQLİYYAT DÖVRÜNÜN BAŞLANMASI: ZƏNGƏZUR DƏHLİZİ CƏNUBİ QAFQAZDA MÜHARİBƏDƏN SONRAKI REGİONAL ƏMƏKDAŞLIQ LAYİHƏLƏRİNİN SÜTUNU KİMİ
Azərbaycan və Ermənistan arasında İkinci Qarabağ Müharibəsinin başlanması Cənubi Qafqazın geosiyasi reallıqlarını dəyişdirdi və ölkələrə regionda sülh və sabitliyin vacibliyini dərk etmələri üçün “oyanış” çağırışı oldu. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra azad edilmiş ərazilərdə nəqliyyat dəhlizinin yenidən qurulması Azərbaycanın iqtisadi inkişafı və sosial rifahı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məqalədə gələcəkdə Qarabağ və Zəngəzurun Şərqlə Qərbi birləşdirən əsas nəqliyyat dəhlizinə çevrilməsi şərti ilə bu ərazilərdə nəqliyyat dəhlizinin potensial iqtisadi aspektləri də nəzərdən keçirilir.
Menecmentin formalaşması və inkişafına nəzəri metodoloji yanaşma
İdarəetmənin çox qədim olmasına baxmayaraq, o bir elm, təsərrüfatçılıq və tədqiqat sahəsi kimi nisbətən yenidir. Menecment sərbəst elm və fəaliyyət sahəsi kimi XX əsrin əvvəllərində özünü təsdiq etmişdir. Tədqiqatın məqsədi – nəzərdə tutulan qədər mənfəət əldə etmək üçün, firmanın fəaliyyətini bazarın tələb və təklifini, həmçinin konkret istehlakçının tələbatını ödəyə biləcək əmtəələrin istehsalına yönəltmək; Tədqiqatın nəticələri– idarəetmə əməkdaşlarının əməyinin səmərəsini yüksəltmək məqsədilə onun avtomatlaşdırılması və mexanikləşdirilməsi səviyyəsini yüksəltmək; Tədqiqatın metodologiyası- “Metod” yunan sözü olub, “üsul” deməkdir. Bütün elmlərdə olduğu kimi idarəetmə elminin də metodları vardır.
Müstəqillik dövründə aqrar sığorta bazarının yaranma mərhələləri
Təbii riskləri təminata götürən effektiv sığorta mexanizmi nəinki kənd təsərrüfatı məhsul istehsalçılarının risklərini onlar arasında bölüşdürür, həm də kənd təsərrüfatının inkişafını istiqamətləndirir. Məqalədə aparılan tədqiqatın məqsədi Azərbaycanın aqrar sahəsində sığorta bazarının formalaşması mərhələləri və prinsipləri, dövlətin bu prosesdə rolunun öyrənilməsidir. Tədqiqatın metodologiyasının əsasında dünya aqrar sığorta bazarının təcrübəsinin, ilk növbədəTürkiyənin TARSİM modelinin mahiyyətinin və onun Azərbaycanda tətbiqi üsullarının araşdırılması dayanır. Eyni zamanda, statistik məlumatların bazasında Azərbaycanda tətbiq olunan sığorta modeli ətraflı təhlil edilmişdir. Məqalədə aparılan aqrar sığorta bazarının yaranma mərhələlərinin tədqiqatının elmi əhəmiyyəti ilə bağlı irəli sürülən bir çox fikirlər bu bazarın təkmilləşdirilməsindəistifadə oluna bilər. Məqalənin elmi yeniliyi ondan ibarətdir ki, ilk dəfə olaraq Azərbaycanda aqrar sığorta bazarının yaranma mərhələləri, bu mərhələlər arasında fərq və hər bir mərhələnin üstünlükləri və çatışmazlıqlarının ətraflı tədqiqatı aparılmışdır. Paralel olaraq, bu sahənin inkişafı prosesindəmövcud olan potensiallar qabarıq şəkildə üzə çıxarılmışdır.
İnvestisiyaların turizm fəaliyyətinə təsirinin tətqiqi
Məqalədə mövzunun aktuallığı qeyd edilmişdir. Turizm sektorunu daha dinamik inkişaf etdirmək üçün əmək məhsuldarlığını artırmaq, xidmətin səmərəliliyini yüksəltmək, əməyin təşkili formasını və üsulunu təkmilləşdirmək, stimulverici tədbirlərin müxtəlifliyini və miqyasını genişləndirmək, turizm sosial servis xidmətlərini yenidən təşkil etmək, xüsusilədə investisiya qoyuluşunu davamlı artırmağın zəruriliyindən bəhs edilmişdir. Turizmə başlıca təsir edən amillər, investisya qoyuşuluşu, iqtisadiyyatın tarazlıq və səmərəlliyini təmin etmək, məsrəflərin hər manatına çox məhsul və gəlir şəraitini, ictimai istehsalın planlı inkşafı investisiya vasitəsilə həyata keçirilməsi haqqında qeydlər vardır. Turizm dövrün ən aktual və gəlirli sahəsidir ki, investisiya qoyuluşu ilə bu sahəni daha yaxşı inkişaf etdirmək mümkündür. Turizm yüz milyonlarla insanın gündəlik həyatına daxil olub insanların yaşayış və iş yerlərində sərbəst hərəkət etmək və bu zaman yaranan tələbatları ödəmək üçün xidmətlər sahəsini özündə cəmləşdirir. Ölkəmiz turizm sahəsini inkişaf etdirmək üçün yüksək potensiala malikdir. Azərbaycanın füsunkar təbiəti, iqlimi, gəzməli yerlərinin çoxluğu turizm axını üçün əlverişli imkan yaradır. Respublikamızda ölkəiqtisadiyyatının bütün sahələrini əhatə edən radikal iqtisadi islahatlar həyata keçirilmişdir. Beləki, ”İnvestisiya fəaliyyəti haqqında”, ”Xarici investisiyaların qorunması haqqında”, ”Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında” və bir sıra digər qanun və qanunvericilik aktlarının qəbul edilməsi nəticədə Respublikada investisiya fəaliyyətinin geniş vüsət almasına şərait yaratmışdır.
Aqrar sahədə ixrac məhsullarının struktur dəyişikliklərinin təkmilləşdirilməsi……… 96
Bazar iqtisadiyyatında iqtisadi fəaliyyətin səmərəliliyinin statistik öyrənilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.“İqtisadi səmərə” və “iqtisadi səmərəlilik” eyni bir anlayışın iki tərəfini əks etdirir. ”Səmərə” anlayışı hərəkət, nəticə mənasını versə də, “səmərəlilik – nəticəli, məhsuldar ,əhəmiyyətli kimi mənada işlənir. İqtisadi səmərənin onun əldə olunmasına çəkilən məsrəflərə və ya resurslara nisbəti iqtisadi səmərəliliyi müəyən edir. Səmərəlilik həmçinin məsrəf və resursların hesabına arta və ya azala bilər. Səmərəliliyin yüksəldilməsinin məqsədi - əlavə məsrəflər olmadan əlavə səmərə alınmasıdır. Bu da resurslara və cari məsrəflərə qənaət hesabına əldə edilir. Səmərəliliyin düzgün qiymətləndirilməsi və uçotu üçün səmərəliliyin meyarı və göstəricilərinin müəyyənləşdirilməsinin mühüm əhəmiyyəti vardır. Meyar qiymətləndirmə ölçüsü, qiymətləndirmənin əsas prinsipidir və hadisəni rəqəmlərin dili ilə səciyyələndirir, onun kəmiyyət müəyyənliyini göstərirlər.İqtisadiyyatın səmərəlilik meyarı müxtəlif iqtisadi sistemlərdə müxtəlif cür qiymətləndirilir. Bazar iqtisadiyyatında səmərəlilik konsepsiyası bazarların resursları nə qədər yaxşı yerləşdirməsini qiymətləndirmə meyarı kimi istifadə olunur. İqtisadiyyatın bütün sahələrində səmərəliliyin uçotunun proqnozlaşdırılması üçün istifadə oluna bilən mənfəət, rentabellik, fondtutumluluq və s. kimi göstəricilərdən hər biri səmərəliliyin səviyyəsi və dinamikasını qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilməz. İstənilən sistem ayrı-ayrı elementlərin vaciblik dərəcəsinə bölgüsünün, tabeliliyini və onlar arasında səbəb-nəticə əlaqələrinin olmasını nəzərdə tutur. Bu, bütövlükdə səmərəlilik göstəriciləri sisteminə də aiddir.
İnsan kapitalının formalaşması və onun sosial-iqtisadi səmərəliliyi
Müasir innovasiyalı iqtisadiyyatın ən aktual problemlərindən biri biliyin rolunun artması və iqtisadi artımın, tərəqqinin təmin edilməsində onun ən mühüm əhəmiyyətli resurslardan birinə, yəni intellektual kapitala çevrilməsidir. Yeni bilklər onu istifadə edən müəssisənin bazar dəyərini və rəqabətqabiliyyətliliyini yüksəltdiyi üçün bu biliyə müəssisənin strateji əhəmiyyətli ehtiyatlarından biri kimi baxmaq olar. Ona görə də, son illər əmtəə və xidmətlərin istehsalında intellektual kapitalın rolu getdikcə artmaqdadır. 21-ci əsrin əvvəllərində yüksək texnologiyalı Amerika şirkətlərində intellektual kapitalın dəyəri onun ümumi dəyərinin 80%-ə qədərini təşkil edirdi.Əgər cəmiyyətin sənaye (industrial) inkişafı mərhələsində məhsulların istehsalında harda çox xammal, materiallar, enerji resursları, iş qüvvəsi tələb olunurdusa, artıq postindustrial və informasiya cəmiyyəti fiziki resurslardan çox, intellektual resursların, yəni biliyin istifadəsinə ehtiyac yaratmışdır ki, bu da yaradılan yeni məhsul növlərində, yeni texnologiyalarda, yeni vərdişlər, bacarıqlar, istehlakçılarla yeni münasibətlər sistemində özünü təzahür etdirir, çünki müasir iqtisadiyyatda bilik inkişafın lokomativi rolunu oynayır.
Bir Kəmər, bir yol” təşəbbüsünün gözlənilən təsirləri
2013-cü ildə irəli sürülmüş “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü (KYT) dinamik şəkildə həyata keçirilir. Əgər bu təşəbbüs üzrə həyata keçirilən layihələr indiyədək, əsasən Çinlə qonşu ölkələri əhatə edirdisə, Azərbaycanın öz torpaqlarını azad etməsindən və bu səbəblə orta dəhlizin açılmasından sonra ölkəmiz üçün nəzərdə tutulan layihələr də aktuallaşır. Bu baxımdan KYT-nin cari vəziyyəti, onun çərçivəsində həyata keçirilən layihələrin xüsusiyyətlərinin dərki və gözlənilən təsirlərin araşdırılması xüsusi maraq kəsb edir.Məqalədə bu sahədə həyata keçirilmiş tədqiqatların icmalı verilir. Gerçəkləşdirilmiş investisiyalar və irəli sürülən proqnozlar iqtisadi cəhətdən təhlil olunur.
İdarəetmə uçotu və onun təkmilləşdirilməsi
Məqalədə idarəetmə uçotundan bəhs olunur. Müasir dövrdə idarəetmə uçotu Azərbaycanda kənd təsərrüfatı və sənaye ilə yanaşı bəzi texnoloji sahələrdə də öz əksini tapır. İdarəetmə uçotunun tənzimlənməsi rəhbərlik tərəfindən həyata keçirilir. Orda çalışan struktur bölmə işçiləri də idarə olunan rəhbərliyə tabedirlər.Verilən qərarlar idarəetmə uçotunda rəhbərlikdən onun alt struktur işçilərinə həvalə olunur. Daxili istifadəçilər idarəetmə uçotunun məlumatlarından strategiya hazırlamaq, işləri planlaşdırmaq, qərarları qəbul etmək və resursların istifadəsinin optimallaşdırılması məqsədi ilə istifadə edirlər. Beləliklə, idarəetmə uçotu maya dəyərinin kalkulyasiyası, daxili prosedurlarla bağlı qərarların verilməsi, büdcə və digər proqnozlaşdırılmış hesabatların təqdim edilməsinə kömək edir.
Azərbaycanda müvafiq strategiyaların formalaşmasında marketinqin rolu
Müvafiq məqalədə Azərbaycan Respublikasında son zamanlar üçün marketinqə əsaslanan iqtisadi fəaliyyət təhlil edilmiş, ölkənin sənaye kompleksi və onun inkişaf potensialı haqqında statistik məlumatlara əsaslanan, sənaye müəssisələrinin marketinq strategiyalarının aktual problemləri nəzərdən keçirilmişdir. Ölkə müəssisələrin səmərəli strateji proqramlarının işlənib hazırlanması üçün bazarda marketinq tədqiqatının aparılması zərurəti məntiqi cəhətdən və Azərbaycan Respublikasında müəssisələrin investisiya fəaliyyətinin real xüsusiyyətləri üzərindən, investorların maraq çərçivəsi müəyyən edilməklə, səmərəli metod və alətlərin təhlili aparılmış və regionların investisiya fəaliyyətini daha yaxşı stimullaşdırmaq üçün marketinq tədqiqatlarının aparılması vacibliyi təsdiq edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının inkişaf strategiyasının işlənib hazırlanmasında marketinq və marketinq tədqiqatlarından istifadə zərurəti əsaslandırılmış, bazar iştirakçıları üçün hədəf və ehtiyatlarla bağlı prioritetlərin sərhədləri aşkar edilmiş və ölkənin iqtisadi inkişafının prioritet istiqamətləri müəyyən edilmişdir.
Müəssisələrində innovasiya fəaliyyətinin tədqiqinin nəzəri aspektləri
Hazırda iqtisadi fəaliyyətdə müasir texnologiyaların intensiv olaraq dəyişən tələbə uyğun olması, dünya standartlarına müvafiq yeni malların yaradılması, yeni texnologiyaların istifadə edilməsi, innovasiyalı tərəqqinin rolunu daha da çoxaldır. Elmi-texniki tərəqqinin hazırkı mərhələsi informasiya iqtisadiyyatı dövründə inkişaf edir. Onun mahiyyəti yaradıcı əməyin nəticələrinin iqtisadiyyatın inkişafının əsas amilə çevrilməsi əsasında məhsuldar qüvvələrin köklü keyfiyyətcə transformasiyası ilə səciyyələnir. İqtisadiyyatın inkişafının struktur aspekti əqli mülkiyyətə tələb və təklifin formalaşması əsasında innovasiyaların onların tətbiqi sahələrində yayılması prosesi ilə müəyyən edilir. Müəssisələrdə innovativ texnologiyaların və innovasiya infrastrukturunun inkişafı istehsalat elminin sıx əməkdaşlığını, modernləşdirməproseslərinin stimullaşdırılması və inkişaf etdirilməsi, istehsalın texniki və texnoloji cəhətdən yenilənməsi, fundamental və tətbiqi tədqiqatların nəticələrindən istifadəni və elmi-tədqiqat işlərinin aparılmasının səmərəli mexanizmlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur.
Bu məqalənin məqsədi kiçik biznesin innovasiya potensialından istifadənin beynəlxalq təcrübəsini və ölkə müəssisələrinin bundan yararlanma imkanlarını təhlil etməkdir. Müasir şəraitdə innovasiyalar iqtisadi inkişafın müəyyənedici amillərindən birinə çevrilir. Kiçik biznes bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir. Şirkətlərin imkanlarının fəaliyyətə çevrilməsi daha çox onların innovasiya potensialından asılıdır. İnnovasiya potensialını qiymətləndirmək üçün indeks sistemindən istifadə olunur. Səviyyədən asılı olaraq, bu cür potensial sənayedən sənayeyə fərqlənə bilər. Ölkə müəssisələri arasında innovasiya fəallığının nisbətən aşağı səviyyədə olması onları xarici şirkətlərin təcrübəsinə nəzər salmağa vadar edir. Burada əsas məsələlərdən biri daxili və xarici amillərin qarşılıqlı əlaqədə istifadəsini nəzərdə tutan sistemli yanaşmadır. İnnovasiya fəaliyyətinin nəticələri birbaşa biznes prosesinin təşkili xarakteri ilə bağlıdır. Bu zaman hədəfin qoyulması, innovasiya potensialının qiymətləndirilməsi və innovasiya fəaliyyətinin növünün müəyyən edilməsi əsas elementlərdir. Kiçik biznesin iri şirkətlər və tədqiqat təşkilatları ilə inteqrasiyası böyük imkanlar təqdim edir. İnnovasiya fəaliyyətinin inkişafı üçün insan resursları məsələsi də əhəmiyyətlidir. Hökumət innovasiya fəaliyyətinin stimullaşdırılmasının fəal iştirakçısı kimi çıxış edir. Ölkə müəssisələrinin kiçik biznesin innovasiya potensialını inkişaf etdirməsi və fəal şəkildə