Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınıb: Reyestr №4155 Azərbaycan Texnologiya Universitetinin Elmi ġurasının qərarı ilə çap olunur
Maliyyə təhlili müəssiələrin maliyyə fəaliyyətinin və vəziyyətinin əsas nəticələrinin öyrənilməsi prossesidir.Məqsəd müəsisənin bazar qiymətinin yüksəldilməsi üçün əlavə ehtiyatların müəyyən edilməsi və gələcək effektiv inkişafının təmin edilməsidir.Məqalədə müəssisənin maliyyəanalizində istifadə edilən,rus və xarici müəlliflərin təklif etdiyi mühasibat yazılarının oxunması,müqaisə analizi,üfüqi və şaquli analiz,faktor analizi,maliyyə əmsallar metodu və digər yanaşmalar göstərilib.Konkret Gəncə Beton-3 məhdud məsuliyyətli müəssənin misalında alınan nəticələrin interpretasiya edilməsi ilə maliyyə analizi aparılıb.Alınan nəticələrdən məlum olur ki Gəncə Beton-3 MMC-nin maliyyə fəaliyyəti effektivdir, çünki müəssiənin gəlirləri artır,mənfəət ,rentabellik yüksəlir.Likvidlik əmsalları standart qiymətlərə uyqundur,lakin müflislik ehtimalınl azaltmaq üçün qısamüddıtli öhdəlikləri ixtisar etmək tövsiyyə edilir.
Müəllif hüququ (c) 2026 İnnovasiyalı İqtisadiyyat və Menecment
Vergi – büdcə gəlirlərinin artırılmasının əsas mənbəyi kimi
Büdcə gəlirlərinin formalaşmasında vergi siyasətinin əhəmiyyəti böyükdür vəAzərbaycanda vergi gəlirləri büdcə gəlirlərinin əsas hissəsini təşkil edir. Effektiv vergi siyasəti dedikdə, ümumiyyətlə, nə başa düşülməlidir? Artıq qeyd edildiyi kimi, vergi gəlirləri büdcə gəlirlərinin tərkib hissəsidir. Nəticə etibarı ilə daha çox vergi gəlirləri daha çox büdcə gəlirləri deməkdir. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, vergilərin müəyyən həddən artıq artırılması həm iqtisadi artıma, həm dəbiznes mühitinə mənfi təsir göstərə bilər. Effektiv vergi siyasəti elə siyasət tədbirlərini nəzərdə tutur ki, büdcə gəlirlərini təmin etməklə yanaşı, iqtisadi inkişafa kəskin mənfi təsir göstərməsin. Dövlət maliyyələşdirmə strukturu kimi, artan borc da iqtisadiyyata artan yükdən başqa bir şey deyil. Bu problemi yumşaltmağın bir yolu vergi sistemini elə tənzimləməkdir ki, tətbiq olunan vergi dərəcələri iqtisadiyyata çəkindirici təsir göstərmədən dövlət üçün mümkün olan maksimum gəliri təmin etsin. Bu baxımdan, fərdi gəlir vergilərinin səviyyəsi və sistemin ümumi səmərəliliyi həmişə elmi və sosial sahələrdə ən çox müzakirə olunan mövzulardandır.
Strateji əməliyyat və büdcə planlaşmasında risklərin idarəedilməsi
Muasir dövrdə sosial siyasət anlayışı təkcə bu sahə ilə məşğul olan şəxslərin, alimlərin deyil, həm də cəmiyyətin bütün sosial təbəqələri və qruplarının gündəlik həyatına möhkəm daxil olmuşdur. Sovet dövründə siyasətin bölgüsündə sosial siyasət demək olar ki, fərqləndirilməmiş, çox zaman iqtisadi siyasətin tərkib hissəsi kimi qəbul edilmişdir. Lakin tarixi inkişaf prosesində sosial məsələlərin yanlışlığı ortaya çıxmışdır. Sosial siyasətə bu cür münasibət , anlayış olaraq XIX əsrin ikinci yarısında Almaniyada ortaya çıxıb. İlk dəfə sadəcə fəhlə və kapitalist sinfi arasındakı mənfəət qarşıdurmasını nizamlamaq üçün dövlətin gördüyü tədbirləri nəzərdə tutan bu anlayış, daha sonra inkişaf edərək geniş mənada işlədilmişdir. Bütün sosial sinif və qruplar üçün dövlətin gördüyü bütün tədbirləri əhatə etmişdir. Sosial siyasət müasir mənada: cəmiyyətdəki bütün sosial sinif və qrupların sosial müdafiə, sağlamlıq, təhsil, məşğulluq və s. kimi problemlərini həll etməyə istiqamətlənmiş, qruplar və siniflər arasında yaranan mübarizə vəmünaqişələri sosial ədalət prinsiplərinə görə həll etməyə çalışan və cəmiyyətin sosial rifahı üçün həyata keçirilən bütün tədbirlərin cəmidir. Bu anlayış hazırkı mənanı alana qədər uzun bir tarixi inkişaf mərhələsi keçmişdir. Bu mərhələlərdə dövlətlər öz funksiyalarını dəyişdikləri kimi sosial siyasətin də mənasını dəyişdirmiş və onu daha da genişləndirmişdilər.
Müəssisədə innovasiya fəaliyyətinin məhiyyəti və əhəmiyyəti
İnnovasiaya fəaliyyəti nəticəsində yeni ideyalar, yeni və təkmilləşdirilmiş məhsullar, texnoloji proseslər doğulur, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin və onun strukturlarının yeni təşkili və idarə olunması formaları meydana çıxır. Davamlı yeniliklər şirkətin yüksək artım templərini və gəlirliliyini qorumağın yeganə yoludur. Bu günkü enerjili, aqressiv rəqabət mühitində mövcud məhsul çeşidinin rentabelliyini qorumaq heç də asan deyil. Dəyişən şərtlər gözlənilmədikdə və vaxtında reaksiya verilmədikdə, müəssisə böhranla üzləşə bilər. Bazar iqtisadiyyatı şəraitində menecerin yaxşı məhsula malik olması kifayət deyil; o, rəqiblərlə ayaqlaşa bilmək üçün yeni texnologiyaların yaranmasına ciddi nəzarət etməli və onların öz müəssisəsində tətbiqini planlaşdırmalıdır. Ölkə iqtisadiyyatının qeyri-sabitliyi və idxalı əvəzləmə siyasətinin fəal şəkildə formalaşdırılması zərurətinin mövcud vəziyyətində nəzərdən keçirilən məsələ çox aktualdır.
Avtomobil sənayesinin yaĢıllaĢdırılması: ekoloji və iqtisadi üstünlüklər üçün alüminiumdan istifadə
Çoxsaylı strateji sənayelər yaşıl innovasiyaların tətbiqi üçün əsas namizəd kimi dayanır və nəqliyyat sektoru qlobal emissiyalara görə enerji sənayesindən sonra ikinci yerdədir. Avtomobil vəaviasiya sənayelərinin kütləsinin davamlı artması, innovativ material tədarük zəncirinin idarəedilməsini əhatə etmək üçün hərəkət sistemlərinin elektrikləşdirilməsindən də kənara çıxan yeni metodologiyaların işlənib hazırlanmasını tələb edir. Gələcəyin ekoloji cəhətdən təmiz materialı kimi elan edilən alüminium bu işdə xüsusilə unikal və təsirli alət kimi çıxış edir. Müasir dövrdə avtomobil istehsalında alüminiumun və onun birləşmələrinin çəkisi bəzi hallarda 70%-i üstələyib və bu kimi amillər onun istehsal landşaftının formalaşmasında əsas rol oynayır. Bu tədqiqat çərçivəsində alüminium materialların inteqrasiyası ilə əlaqəli çoxşaxəli ekoloji və iqtisadi faydaları ortaya çıxaran avtomobil sənayesi daxilində yaşıl marketinq strategiyalarına aid geniş təhlillər aparılmışdır.Bu məqalə avtomobil sektorunda alüminiumun strateji istifadəsinin nəinki ekoloji dayanıqlığı artırdığını, həm də əhəmiyyətli iqtisadi faydalar verdiyinə də önəm vurğulayır. Alüminiumun çəkiyəqənaət edən xüsusiyyətləri və yanacaq səmərəliliyinin təkmilləşdirilməsi həm ətraf mühitin qorunmasında, həm də avtomobil sənayesində maliyyə dayanıqlığının təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edəcəkdir.
Müasir iqtisadi şəraitdə ümumlogistik problemlər
Sənayecə inkişaf etmiş ölkələrdə logistikanın inkişaf etdirilməsi proble-minə artan maraqlar hər şeydən əvvəl tarixi baxımdan iqtisadi xarakterə malik səbəb-lərlə əlaqədardır. İstehsalıhəcminin artdığı, ölkədaxili və beynəlxalq əlaqələrin genişləndiyi bir şəraitdə mübadilə sferasına aid olunan xərclərin də səviyyəsinin yüksəlməsi faktoru sahibkarların bazar fəaliyyətinin optimallaşdırılması məqsədilə yeni formaların axtarılıb tapılması üçün səylərini gücləndirdi.
Bank sektorunda rəqabətin kredit münasibətlərinin səmərəliliyinə təsiri
Bank sektorunda rəqabət, subyektlər arasında ən əlverişli şərtlər uğrunda mübarizə forması olub, kredit cəlbediciliyinə və xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə birbaşa təsir göstərir. Bank fəaliyyətinin yüksək inhisarlaşdırılması iqtisadiyyatın investisiya ehtiyaclarının maliyyələşdirilməsi imkanlarına mənfi təsir etdiyindən kredit təklifinin optimal səviyyəsinə yalnız rəqabətli bazar şəraitində nail olmaq mümkündür. Bu baxımdan rəqabət, göstərilən xidmətlərin differensiallaşdırılması, həmçinin müştərilərin bankla əlaqələrinin müntəzəmliyini nəzərdə tutan strategiyaların həyata keçirilməsi üçün stimul yarada bilər.
Nəqliyyat amilinin vahid iqtisadi subyekt olaraq iqtisadiyyatda təsiri
Nəqliyyat insanları, biznesləri və bazarları birləşdirən, eyni zamanda yeni iş yerlərinin yaradılmasına, ticarətə və ümumi rifaha töhfə verən iqtisadi inkişafın dayaq nöqtəsidir. Nəqliyyat infrastrukturuna investisiyalar iqtisadi artımı dəstəkləmək və bütün dünyada icmaların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün olduqca vacibdir. Nəqliyyat amilinin iqtisadiyyatdakı rolu hər zaman geniş təhlillər mövzusu olmuşdur. Bir çox mütəxəssis nəqliyyatın iqtisadi inkişafda əsas faktorlardan biri olduğunu qeyd etmiş, bir çox təhlillərlə əsaslandırmışdır. Bu məqalədə məsələyə fərqli baxış tətbiq edilir. Elmi ifadə ilə bir hipotez ortaya qoyulur. Qeyd olunur ki, nəqliyyat vahid iqtisadi subyekt kimi digər faktorlar olmadan iqtisadi canlanma yarada bilmir. Bu hipotez müşahidəyə əsaslanan bir neçə faktlarla əsaslandırılır.
Aqrar istehsalın səmərəliliyini şərtləndirən amillərin təhlili
Uzun illər bazar iqtisadiyyatı şəraitində yaşayan ölkələrin aqrar sahəsindəki müasir siyasəti göstərir ki, yalnız torpağı kəndlilərə paylamaqla kənd təsərrüfatının inkişafına və ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinə nail olmaq mümkün deyil. Bunun üçün həm də dövlət himayəsi və qayğısı ilə istehsalın həcmini artırmaq və məhsulların keyfiyyətini yaxşılaşdırıb maya dəyərini azaltmaqla istehsalın səmərəliliyini yüksəltmək lazımdır.Lakin nəzərə almaq lazımdır ki,aqrar istehsala mövsümlük, bioloji proseslər, iqlim və coğrafi şəraitdən asılılıq, yüksək kapital tutumluluq, rentabelliyin aşağı səviyyəsi, qeyri-elastik tələb, yüksək səviyyəli risk kimi bir sıra amillər təsir edir. Aqrar istehsalın səmərəliliyinini müəyyən edərkən aşağıdakıların nəzərə alınmasına ehtiyac vardır: kənd təsərrüfatının sahə xüsusiyyətləri, torpağın iqtisadi məhsuldarlığı, sahə vahidinə düşən istehsal həcmi və gəlirin səviyyəsi; istehsalın kompleks mexanikləşdirilməsi və avtomatlaşdırılması üçün elmi-texniki tərəqqinin nəticələrinin tətbiqi, yüksək keyfiyyətli məhsulların maksimum istehsalı; ərzaq məhsulları istehsalının iqtisadi səmərəliliyinin və ətraf mühitə təsirinin yalnız ayrı-ayrı subyektlər deyil, bütövlükdə iqtisadiyyat baxımından qiymətləndirilməsi.Aqrar siyasətin yeni mərhələsində qarşıda duran bu vəzifələri həyata keçirmək üçün təsərrüfatların maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, yeni istehsal və emal müəssisələrinin yaradılması, müasir texnika və texnologiyaların tətbiqi, sahibkarlığın daha da inkişaf etdirilməsi, bu sahəyə dövlət dəstəyinin genişləndirilməsi və digər tədbirlər davamlı olmalıdır.
Aqrar-sənaye kompleksində sahibkarlıq subyektlərinin maliyyə sabitliyini təmin edən xüsusiyyətlər və amillər...
Müasir iqtisadi şəraitdə bir çox təşkilatlar şirkətin fəaliyyətinin maliyyə təminatında, onun işgüzar fəallığının artmasında və investisiya cəlbediciliyində strateji amil kimi maliyyəsabitliyinə xüsusi diqqət yetirirlər. Maliyyə sabitliyi təsərrüfat subyektinin maliyyə vəziyyətinin qiymətləndirildiyi əsas iqtisadi amillərdən biridir. O, bütün maliyyə-təsərrüfat fəaliyyəti prosesində formalaşır və təşkilatın ümumi dayanıqlığının əsas komponentidir. Müəssisənin maliyyə sabitliyi - sahibkarlıq subyektinin dəyişən daxili və xarici mühitdə fəaliyyət göstərmək və inkişaf etdirmək, aktiv və öhdəlikləri balansını saxlamaq, məqbul risk səviyyəsində daimi ödəmə qabiliyyətini və investisiya cəlbediciliyini təmin etmək qabiliyyətidir.
Hazır qida məhsullarının sertifikatlaşdırılmasının tədqiqi məsələləri
Məqalədə ölkə üzrə hazır qida məhsullarının sertifikatlaşdırılması məsələlərinə baxılmışdır. Aparılmış araşdırmalar göstərir ki, qida məhsullarının sertifikatlaşdırılması bu sahənin ixrac imkanlarının artırılmasında mühüm rol oynayır. Məqalədə, eyni zamanda mövcud problemlər göstərilmiş, onların həlli yolları təklif olunmuşdur.
Kiçik və orta sahibkarlıq müəssisələrinin maliyyələşdirilməsinin səmərəliliyinin artırılması yolları
Sahibkarlıq münasibətlərinin formalaşmasında onun maliyyələşdirilməsi mühüm əhəmiyyətə malikdir və onu da qeyd etmək lazımdır ki, bir sıra dünyanın inkişaf etmiş ökələrində kiçik və orta biznes müəssisələrinin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı xüsusi dövlət qurumları, müxtəlif fondlar fəaliyyət göstərir. Ölkəmizdə belə müəssisələrin maliyyələşdirilməsindəki məhdudiyyətlər kiçik və orta sahibkarlığın subyektlərinin inkişafına mane olmaqla yanaşı, bununla əlaqədar olan problemlərindaha da dərinləşməsinə səbəb olur. Ölkəmizdə kiçik və orta sahibkarlığın dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsi üçün müxtəlif mexanizmlər fəaliyyət göstərir, lakin bu cür maliyyələşdirilmə zamanı da müəyyən təkmilləşdirmə işlərinin aparılmasına ehtiyac vardır.
sahibkarlıq münasibətlərinin formalaşması
Turizmdə reklam fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətləri
Reklam və tanıtma, bir ölkənin beynəlxalq turizm bazarındakı tələbinə təsir edən bir amil olaraq qəbul edilməkdədir. Tanıtma fəaliyyətləri, potensial istehlakçı qruplarını hədəfə alaraq fərdlərə istiqamətlənmiş bir fəaliyyətdir. Reklam və tanıtma fəaliyyətlərinin turizm tələbi üzərindəki ən önəmli təsiri, bir turistik bölgə, ya da ölkə haqqında istehlakçıya informasiya verməsidir. Bu amilin mövcud turizm tələbini artırmağa istiqamətlənmiş təsiri ola biləcəyi kimi, potensial turizm tələbini də hərəkətə keçirməyə gücü olacaqdır. Bu məqsədlə, beynəlxalq turizmdə söz sahibi olan ölkələr, bir yandan sahib olduqları imici qoruyub saxlaya bilmək, digər tərəfdən də bazardan daha artıq pay ala bilmək üçün reklam və tanıtma fəaliyyətlərinə daha artıq vəsait ayırmaqdadırlar [5]. Turizmin inkişafında təbii əhali artımı və ətraf mühitdəki dəyişikliklər nəzərə alınır. Təbii artım hər bir ölkədə iqtisadi amil ilə birlikdə baş verən keyfiyyət dəyişiklikləri ilə mövcuddur. Xüsusilə meşə, dağlar və iqlim dəyişikliyi cari ildə hər hansı bir turizm növünün artmasına və ya azalmasına səbəb olan ümumi amillərdir. Buna görə də, insan resursları, reklam, eləcə də ölkəyə turist kimi gələnlərin ictimai rəyi turizmin təşkilində əsas rol oynayır. Reklam turizm sahəsində informasiya fəaliyyəti olmaqla, turizm məhsulunun istehsalı ilə istehlakı arasında birbaşa əlaqəni təmin edir. Turizm sənayesində reklam informasiyası istiqamətləndirilmiş axını təmin edən informasiya funksiyasının dar çərçivəsini keçərək kommunikativ funksiyanı öz üzərinə götürmüşdür. Onun köməyi ilə bazar və istehlakçı ilə “əlaqə” saxlanılır. Bu, bazarda xidmətlərin təşviqinə nəzarət etməyə, reklam edilən obyektlər üçün alıcının sabit üstünlüklər sistemini yaratmağa və birləşdirməyə, satış fəaliyyətlərində düzəlişlər etməyə imkan verir. İstehlakçıya yönəldilmiş təsir imkanlarından istifadə edərək, reklam təkcə tələbin formalaşmasına deyil, həm də onun idarə olunmasına kömək edir.
Müəssisələrin uçot siyasətinin qanunvericilik, nəzəri, metodoloji və təşkilati məsələləri hal-hazırda aktual olaraq qalır və kifayət qədər öyrənilməmişdir. Bu, uçot siyasətinin hüquqi tənzimlənməsinin təkamülünün öyrənilməsi, uçot siyasətini tənzimləyən normativ hüquqi aktların təkmilləşdirilməsi üzrə təkliflərin əsaslandırılması və işlənib hazırlanması, uçot siyasətinin formalaşdırılması təcrübəsinin öyrənilməsi, amilləri nəzərə almaq və fəaliyyət göstərmək məqsədiləonun elementlərini təhlil etmək zərurətini müəyyən edir. Eyni zamanda, yaxşı hazırlanmış uçot siyasəti vahid mühasibat uçotunun düzgün təşkili üçün vasitələrdən biridir, məlumatların təhlükəsizliyini və təşkilatda mühasib dəyişikliyi zamanı onun ötürülməsi imkanlarını təmin edir, mühasibat uçotunun aparılmasına imkan verir. Mühasibat uçotu siyasəti əslində təşkilatın rəsmiləşdirilmiş mövqeyidir. Uçot siyasəti mühasibat uçotu prosesinin mürəkkəbliyini azaltmağa, , təqdimetmə keyfiyyətini yüksəltməyə və mühasibat məlumatlarının qruplaşdırılması baxımından optimallaşdırmağa imkan verir[1].
Milli iqtisadiyyatda mövcud olan struktur problemlərinin təhlili
Milli iqtisadiyyat insan orqanizmi prinsipi ilə baxıldığı zaman dövlətlərin qanı funksiyasını icra edir və vətəndaşlarının həyat səviyyəsindən tutmuş bizneslərin böyüməsinə və ölkənin ümumi vəziyyətinə qədər bir millətin rifahının bütün aspektlərinə təsir göstərir. Bununla belə, bu iqtisadiyyatlar daxilində cərəyan edən struktur problemlər iqtisadi böyüməyə, inkişafa və sosial ehtiyacların ödənilməsinə mane ola bilər. Milli iqtisadiyyatın strukturunun daha optimal və səmərəli şəkildə təkmilləşdirilməsi, modernləşmə ilə bağlı problemlərin həlli üsullarının müəyyən edilməsi və onların struktur mexanizmləri sisteminəuyğunlaşdırılmasının təmin edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İqtisadi inkişaf proseslərinin təhlili zamanı emal sektorunun yenidən qurulması, istehsal güclərinin formalaşması, regionların iqtisadi fəallığının artması, sənaye infrastrukturunun inkişafı, ölkənin neftdən asılılığının əhəmiyyətli dərəcədə azalması nəzərə alınıb. İnkişaf səviyyəsinin effektiv olmasını təmin etmək üçün strateji inkişaf və fəaliyyət proqramlarının tərtib edilməsi məqsədəuyğundur. Bu məqalədə ölkələr arasında davam edən ümumi problemlərə diqqət yetirilir, bütün dünya üzrə milli iqtisadiyyatları narahat edən struktur problemlərinin hərtərəfli təhlili aparılır.
Müasir əmək bazarı ölkə iqtisadiyyatının islahatı kontekstində
Əmək bazarının müxtəlif modellərinin formalaşması şəraiti göstərir ki, onun məşğulluq səviyyəsinin yüksəldilməsində uğur qazanması milli adət-ənənələrin, siyasi şəraitin və sosial hisslərin nəzərə alınıb-alınmamasından asılıdır. İqtisadiyyatın strukturunun yenidən qurulması sənaye sahələrində məşğulluğun xüsusi çəkisinin azalmasına və xidmət sektorunun artmasına, qeyri-standart məşğulluq imkanlarının yaradılmasına, istehsalın maddi-texniki bazasının daim yenilənməsinə, tələbatın həcminin və tərkibinin yüksəldilməsinə səbəb olmuşdur. Əmtəə və xidmətlər, müəssisələrin işçi qüvvəsinin kəmiyyət və keyfiyyətinə tələbin dinamikası, standart rejimdə işləyən işçilər üçün ciddi iş şəraiti rejiminin yaradılması istehsalın çevikliyinə mane olur və onun rəqabət qabiliyyətinin azalmasına səbəb olur. Buna görə də, çevik əmək bazarı istehsalın səmərəliliyinin artırılması vasitəsinə çevrilmişdir. Sosial amillər də çevik əmək bazarının formalaşmasına kömək edir. Bunlara əmək fəaliyyəti dövründə işçilərin əmək şəraitinə olan tələblərinin dəyişməsi, onların biliklərinin vaxtaşırı yenilənməsi, peşə ixtisaslarının dərinləşdirilməsi, iş vaxtının əlverişli variantları və digər amillər daxildir. Çevik əmək bazarının yaradılması və inkişafında demoqrafik amillər mühüm rol oynayır. Çünki, çevik əmək bazarı ailəli qadınların, qocaların, əlillərin, gənclərin və digər kateqoriyadan olan işçilərin əmək potensialının reallaşdırılması üçün geniş imkanlar yaradır.
Kütləvi informasiya vasitələrində insan resurslarının idarə edilməsinin mahiyyəti
İnsan resurslarının idarə edilməsi amili bütün təşkilatlarda olduğu kimi kütləvi informasiya vasitələrində də ən yüksək vəzifəli, səlahiyyətli şəxsdən ən aşağı vəzifəli şəxsə qədər bütün işçiləri əhatə edən strateji mühüm funksiyadır. Heç şübhəsiz məqsədlər, planlaşdırma, nəzarət, strateqiya, fəaliyyət, uğurlu nəticə qədər insan, onun potensialı, ideyaları, gücü, fəaliyyəti də təşkilatın özəyini təşkil edir. İnsan resurslarının beynəlxalq təcrübəyə əsaslanan, doğru, səmərəli idarəsi bu baxımdan mühümdür. İnsan resurslarının idarə olunması peşəkarlıq, bilik və bacarıq, istedad, idarəçilik qabiliyyəti, analiz, doğru proqnozlaşdırma, təşəbbüs, qərar qəbuletmə, emosiya və hisslərin vaxtında, lazımınca idarə olunması ilə insan potensialından düzgün istifadə bacarıqlarını tələb edir. Bu funksiya təkcə müəssisədə işləyən, fəaliyyət göstərən işçilərin iş gücünü deyil, həm də müəssisə üçün fayda təşkil edəcək kənar şəxslərin də potensialını, faydasını, səmərəsini, töhfəsini nəzərdə tutur.
Bazar münasibətləri şəraitində biznesin tənzimlənməsində iqtisadi səmərəliliyin yüksəldilməsi
Azərbaycan iqtisadiyyatının bazar iqtisadiyyatına keçməsilə iqtisadiyyatda bir sıradəyişikliklərin baş verməsinə, eləcə də dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin yeni prinsip və istiqamətlərinin yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Hal-hazırda dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin,eyni zamanda biznesə müdaxiləsinin səmərəliliyinin artırılması üçün müxtəlif metodlar, prinsiplər, funksiyalar müəyyən etməklə daim bu məsələni gündəmdə saxlayaraq mühüm işlər görülür.
İqtisadi risk dərəcəsinin aşağı salınması istiqamətləri
Müаsir dövrdə biznes fəаliyyətinin idаrə olunmаsı həm xаrici və həm də dаxili аmillərlə şərtləşən çoxsаylı problemlərin kompleks həllini tələb edir. Əsаs xаrici аmillərə mаkroiqtisаdi vəziyyətin dinаmikliyini, beynəlxаlq mаliyyə-iqtisаdi sferаdа bаş verən proseslərin Аzərbаycаn iqtisаdiyyаtınа təsirinin аrtmаsını, dаxili bаzаrdа rəqаbətin güclənməsini, hаbelə biznesin idаrə olunmаsının hüquqi sаhəsindəki qeyri- müəyyənliyini аid etmək lаzımdır. Biznesmenlər üçün qeyri müəyyənliyin dаxili аmillərindən biri biznesin həm mövcud vəziyyəti və həm də perspektiv inkişаfı hаqqındа tаm həcmdə informаsiyаnın olmаmаsıdır. Belə bir vəziyyətdə biznesin idаrə olunmаsı yeni yаnаşmаnın formаlаşmаsını tələb edir. Menecmentin informаsiyа təminаtı sisteminə tələbаt аrtır. Müаsir bаzаr iqtisаdiyyаtı şərаitində informаsiyа rəhbərliyi təkcə mövcud vəziyyəti qiymətləndirmək üçün deyil və eləcə də, yаxın gələcəkdə xаrici və dаxili mühitdə bаş verəcək dəyişiklikləri proqnozlаşdırmаq üçün lаzımdır.
Təbiəti mühafizə və ətraf mühit keyfiyyətinin idarə olunmasına yeni yanaşmalar
Ətraf mühitin mühafizə edilməsi sistemi təbii resurs və ehtiyatlardan istifadədən,xammalın saxlanmasından, eləcə də,səmərəli istehsalının və istifadəsinintəmin və təşkilindən ibarətdir. Mühitin mühafizəsi həmçinin hüquqi və inzibati, həmçinin dövlət tədbirlər sisteminə aiddir.Respublikamızda mühitin mühafizəsi və qorunması tədbirləri dövlət orqanları, təbiət qoruqları, meşə və ovçuluq idarələri, təsərrüfatları kimi müəssisələr hesabına həyata keçirilir. Təbiətin mühafizəsi ilk öncə havanın, suyun, torpağın çirkli maddələr və tullantılarla çirklənməsinin qarşını almağa yönələn tədbirlər görür.Bundan başqa mühitin mühafizəsi meşə və otlaqların, nadirən tapılanvə yaxud kəsilməkdə olan xeyirli heyvan cinsi və bitki növlərinin qorunmasını, təbii nemətlərdən səmərəli istifadəni, təbii mühit abidələrini və mineral, termal faydalı mənbələri qorumağı həyata keçirən bir sistemdir. Bu sistemətraf mühitin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün bir çox meliorasiya işlərini, ətraf mühitin bərpa işlərini görür və eroziyaya, deqradasiyaya, dağılmağa qarşı mübarizə aparır.
Ətraf mühitin mühafizə edilməsi sistemi təbii resurs və ehtiyatlardan istifadədən,xammalın saxlanmasından, eləcə də,səmərəli istehsalının və istifadəsinintəmin və təşkilindən ibarətdir. .Mühitin mühafizəsi həmçinin hüquqi və inzibati, həmçinin dövlət tədbirlər sisteminə aiddir.Respublikamızda mühitin mühafizəsi və qorunması tədbirləri dövlət orqanları, təbiət qoruqları, meşə və ovçuluq idarələri, təsərrüfatları kimi müəssisələr hesabına həyata keçirilir. Təbiətin mühafizəsi ilk öncə havanın, suyun, torpağın çirkli maddələr və tullantılarla çirklənməsinin qarşını almağa yönələntədbirlər görür.Bundan başqa mühitin mühafizəsi meşə və otlaqların, nadirən tapılanvə yaxud kəsilməkdə olan xeyirliheyvan cinsi və bitki növlərinin qorunmasını, təbii nemətlərdən səmərəli istifadəni, təbii mühit abidələrini və mineral, termal faydalı mənbələri qorumağı həyata keçirən bir sistemdir. Bu sistemətraf mühitin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün bir çox meliorasiya işlərini, ətraf mühitin bərpa işlərini görür və eroziyaya, deqradasiyaya, dağılmağa qarşı mübarizə aparır.
Yerli özünüidarə orqanlarının səmərəliliyi və iqtisadi artım: Azərbaycan nümunəsi
Bu məqalədə yerli idarəetmə orqanlarının Azərbaycanda iqtisadi artıma təsiri araşdırılır. Tədqiqat Azərbaycanda yerli özünüidarəetmə orqanlarının və onların strukturlarının iqtisadi rolunu təhlil edir. Ədəbiyyat icmalı əvvəlki tədqiqatların nəticələrini sintezetməklə Azərbaycan nümunəsindəki boşluqları müəyyən edir. Material və müzakirə bölməsində toplanmış məlumatların təhlilini təqdim etməklə yerli özünüidarəetmə orqanlarının iqtisadi artıma təsirləri ətraflı müzakirə olunur. Bu fəsildə yerli özünüidarəetmə orqanlarının uğurları və problemlərinə diqqət yetirməklə strateji əhəmiyyət kəsb edən məsələlər vurğulanır. Nəticələr və tövsiyələr bölməsi Azərbaycanda yerli hökumətlərin iqtisadi artıma töhfələrini qiymətləndirir və potensialın artırılması, şəffaflığın artırılması və yerli iqtisadiyyatın gücləndirilməsi kimi strateji tövsiyələr təklif edir. Bu məqalə iqtisadi artım proseslərində yerli özünüidarəetmə orqanlarının rolunu vurğulayaraq Azərbaycan timsalında konkret qiymətləndirmə təqdim etmək məqsədi daşıyır. Yerli hökumət orqanlarının iqtisadi artıma təsirlərini anlamaq istəyən tədqiqatçılar üçün mühüm istinad mənbəyi ola bilər.
Ölkəmizdə qiymətli kağizlar bazarı dövriyyəsinin inkişafının xalq kapitalizminin formalaşmasına təsiri
Bu gün ölkəmizdə maliyyə dövriyyəsinin sürətlə formalaşması, iqtisadiyyat və hüquq sahəsində aparılan islahatlar prosesi bazar infrastrurukturunun yaradılması nəticəsində mümkündür. Yeni dövr formalaşdırılan bazar infrastrukturunun ən əhəmiyyətli hissələrindən biri QKB-dır. Beynəlxalq təcrübədə QKB iqtisadiyyatın maliyyə ilə təmin olunmasında bank sahəsi və dövlətin büdcəsi ilə bərabər ən öndə gələn mühüm variantlarındandır. QKB maliyyə kapitalının səfərbər olunmasına marağı artırmaqla maliyyə resurslarının iqtisadiyyatın başqa-başqa sferaları və sahələri arasındakı perspektivli (gələcəyə yönəlmiş) və rentabelli formada, dinamik şəkildə inkişafda olmuş istehsalların xeyrinə təkrarən bölüşdürülməsini təmin etmədədir.
qiymətli kağızlar bazarı dövriyyəsinin inkişafı
Dil və mədəniyyət iqtisadi inkişafın amili kimi
İnsanlara məxsus olan dillər qədər mədəniyyətlər də bir-birindən fərqlənir və böyük sürətlə dəyişikliyə uğrayır. Mədəni dəyişikliklər dilə münasibətdə də özünü göstərir. Danışıq dili hər hansı bir insan cəmiyyətində istifadə edilə bilən məlumatın həcmini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir və yeni bacarıqların əldə edilməsini, eləcə də texnikaların dəyişmiş şəraitə və ya yeni, fərqli mühitlərə uyğunlaşdırılmasını sürətləndirir. Dildən istifadə etməklə istənilən bacarıqlar, texnikalar, məhsullar, sosial nəzarət üsulları və s. izah edilə bilər və hər kəsin ixtirasının son nəticələri deyilənləri qavramaq üçün intellektual qabiliyyəti olan hər kəsə təqdim edilə bilər. Dillər və onların daxilində variasiyalar bütövlükdə insan cəmiyyətində həm birləşdirici, həm də müxtəlifləşdirici rol oynayır. Ümumi mədəniyyət və ortaq dil fərdlər arasında ticarəti asanlaşdırır, eləcə də həmin fərdlərin digər dilləri vəmədəniyyətləri öyrənmək üçün stimulları var.
Kənd təsərrüfatı müəssisələrinin Azərbaycanda inkişaf
Məqalədə kənd təssərüfatı müəssisələrinin Azərbaycanda qədim dövrlərdən bu günümüzə qədər kecdiyi inkişaf yollarından bəhs edilmişdir. Müasir dövrdə bəşəriyyətin ən qlоbal prоblemlərindən biri əhalinin ərzaq məhsulları ilə təminatıdır. Hazırda dünya ölkələri, beynəlхalq qurumlar, хüsusən BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAО), Dünya Bankı, Kənd Təsərrüfatının İnkişafı üzrə Beynəlхalq Fоnd (IFAD), Beynəlхalq Valyuta Fоndu və digər təşkilatlar tərəfindən aclıqdan əziyyət çəkən insanların sayının yох edilməsi, hər bir insanın minimum yaşayış kalоrisi ilə təmin edilməsi, ərazq təhlükəsizliyinin digər aspektləri və s. prоblemlər nəzərə alınmaqla aradan qaldırılması üçün iş aparılır.
Aqrar sahənin innovasiyalı inkişafının tənzimlənməsinin informasiya bazasının formalaşdırılması istiqamətləri
Dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrində son onilliklərdə iqtisadi idarəetmə praktikası elm və elmitexnoloji inkişafın bütövlükdə və hər bir sənayedə iqtisadiyyatın həlledici təsirindən xəbər verir. Bununla yanaşı, yeniliklərin inkişafını sürətləndirmək və onların geniş inkişafı yalnız dövlətin şərtsiz fəal dəstəyi ilə mümkündür. Müəyyən bir innovasiya sahəsinin formalaşması sayəsində aqrar sənayenin texnoloji səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Kiçik və orta müəssisələr Naxçıvan Muxtar Respublikası iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici indikatoru
Dünya ölkələrinin mənimsədiyi sosial və iqtisadi siyasətin əsas piroritetlərindən biri də regionların tarazlı inkişafı olmaqdadır. Qeyd olunan hədəflərə nail olmaq üçün əsas hərəkatverici amil məhz sahibkarlığın xüsusilə də kiçik və orta ölçülü müəssisələrin (bundan sonra- KOM) inkişafı hesab olunmaqdadır. KOM-lar yaratdıqları məşğulluq imkanları, istehsal etdikləri rəqabətqabiliyyətli məhsullar ilə ölkələrdə məşğulluğun və regional inkişafın təmin edilməsi sahəsində əsas rol oynamaqdadır. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının tərkib hissəsi sayılan və 3 ölkə ilə sərhədə malik olan Naxçıvan Muxtar Respublikasının (bundan sonra - Naxçıvan MR) iqtisadiyyatında KOM-ların payının yüksəlməsi olduqca mühim əhəmiyyət kəsb edir. Tədqiqatın məqsədi Naxçıvan MR-də KOM-ların fəaliyyətininbölgənin iqtisadiyyatına təsirlərinin təhlil edilərək müvafiq təkliflərin verilməsidir. Tədqiqatda Naxçıvan MR-də iqtisadiyyatın xüsusiyyətləri və inkişaf potensialına adekvat olaraq KOM-ların fəaliyyəti ilə bağlı rəsmi statistikanın uyğunlaşdırılması metodlarından istifadə edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının 2022–2026-cı illərdə “Sosial-İqtisadi İnkişaf Strategiyası”nda paytaxt və regionların tarazlı inkişafının təmin edilməsi nəticəsində ümumi məhsul buraxılışında regionların payının 2020-ci ildə 35%-dən 2026-cı ildə 42%-ə çatdırılması nəzərdə tutulur ki, bu da tədqiqat işinin tətbiqi əhəmiyyətini əhatə edir. Tədqiqat nəticəsində Naxçıvan MR iqtisadiyyatında inkişafın əsas hərəkətverici indikatorunun burada fəaliyyət göstərən KOM-ların inkişafı ilə paralellik təşkil etdiyi ortaya çıxmışdır.
Turizm müəssisələrində yeni marketinq xidmətlərinin təşkili və idarə olunması
Turizm şirkətləri məhsullarını satmaq və sənayedə digərləri ilə rəqabət aparmaq üçün yeni üsullar tapmağa çalışırlar. Onlar bunu ona görə edirlər ki, getdikcə daha çox insan tətilə getmək və fərqli seçimlər istəyirlər. Bu şirkətlər özlərini daha yaxşı bazara çıxarmağı və onlara kömək etmək üçün texnologiyadan necə istifadə etməyi öyrənirlər. Onlar da başqa şirkətlərin tətbiq etdiyi strategiyaları izləyir və onlardan öyrənməyə çalışırlar. Onlar üçün sənayedə baş verənləri öyrənmək vacibdir ki, yaxşı qərarlar qəbul etsinlər. Turizm sənayesində yeni marketinq xidmətlərinin yaranması və böyüməsi turizmdə iqtisadi və rəqabətli mənzərə, həmçinin turizm məhsullarına daim dəyişən tələbatla şərtlənir. Bu məqalədə marketinq strategiyalarının inkişafı, turizmdə mövcud olan cari marketinq xidmətləri, rəqəmsal marketinq metodlarından istifadə və turizm marketinqi fəaliyyətlərinin idarə edilməsində qlobal təcrübələr daxil olmaqla, bu yeni marketinq xidmətlərinin təşkili və idarə edilməsi araşdırılır. Bundan əlavə, məqalədə yerli turizm müəssisələrində marketinqin mövcud vəziyyəti araşdırılır.
Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında regionların rolü
Davamlı inkişaf prinsiplərinin konsepsiyası və həyata keçirilməsi ilə əlaqədar olaraq milli iqtisadiyyatın inkişafı çərçivəsində aqrar sektorun mövqeyi və rolu ilə bağlı köklü dəyişikliklər baş verir. Kənd təsərrüfatına regionların tərkib hissəsi kimi baxış əsas prinsiplərin qəbulu ilə bağlı özünü təsdiq etməyə başlayır. Regionları xarakterizə edən göstəricilərin müəyyən edilməsi və buna əsasən müəyyən edilən problemlərin aradan qaldırılması, onların əsasında ayrı-ayrı regionların rifahını müəyyən etmək mümkün olur. Son illərin statistik məlumatları əsasında regionda əkin sahələri, ümumi yığım və bitkilərin məhsuldarlığı qeyd edilmiş, müqayisəli təhlil metodundan istifadə olunmuşdur.
Aqrar sekktorun maliyyə dayanıqlılığının yüksəldilməsi istiqamətləri
Məqalədə kənd təsərrüfatı istehsalının spesifik xüsusiyyətləri, ilk növbədə, onun azgəlirli olması, risklərə səmərəli şəkildə reaksiya göstərə bilməməsi, sığorta imkanlarının zəif olması və digər amillər nəzərə alınmaqla, aqrar istehsalın maliyyələşdirilməsi, dövlət tərəfindən subsidiyaların verilməsi o cümlədən sığorta sisteminin etibarlı şəkildə qurulması, bütövlükdə maliyyə təminatının gücləndirilməsi vasitələri və yolları araşdırılır. Araşdırmaların nəticəsi olaraq, müasir şəraitdə aqrar sahədə qiymət, struktur və maliyyə deformasiyalarının aradan qaldırılması yolları və maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsi mexanizmləri göstərilir.